As portas solares dos ancestros.

A noite do 31 de Outubro comezaba o ano novo celta como se celebra aínda na Illa de Man, o ano novo celta celebra a morte da terra, o tramo espacial e temporal de gran perigo con tres meses, Novembro, Decembro e Xaneiro, fóra do tempo. Marcando dende épocas inmemoriais a transición do outono ao inverno, esta noite semella ser a noite na que as almas dos finados revisitan ás suas familias e fogares quentándose no escano ou banco situado xunto ao lume da lareira, consumindo os espléndidos alimentos que con agarimo e para honrarlles teñen preparados os parentes[1].

Neste “tempo fóra do tempo” visitamos as portas que se abren para comunicarnos có Alén facendo seguro unha viaxe no tempo que nos abre os sentidos no medio dunha fermosísima natureza morta. Hoxe imos a unha desas portas espectaculares que se nos abre neste tempo, a do Seixo. O bardo da Montaña máxica dos celtas, Calros Solla, ten recollido “na contorna do Seixo noticia do antígo costume de acudir a Portalén e depositada unha oferta obtíñase o privilexio de preguntarlles aos mortos polo humano ou polo divino e esperar resposta. O vento achegaba as razóns do Máis Alá. Cumpría saír por onde se entrou e non revelar o que alí se vira ou escoitara, a risco de perder a voz[2]. O que atopamos no Seixo é unha moi clara confirmación de porta solar ou acceso mitolóxico hacia o “Underworld”, extraordinario reflexo da milenaria primeira relixiosidade de carácter indouropeo, polo tanto non exclusivo dos nosos celtas galaicos, senón común a grande parte do continente europeo poboado por grupos indoeuropeos. Decíamos nun artígo que os nosos promontorios sobre da costa e as nosas montañas son sagradas nun contexto dunha relixiosidade solar universal, fín dos eternos camiños que levan ao Paraíso, fín do mítico viaje a Occidente, a donde se hunde o muere el Sol. Ha sido un tema universal o icono de representación en la liturgia o aparato mitológico de todas las religiones occidentales de la Prehistoria hasta la Edad Histórica, debido seguramente a un orígen Paleolítico o Neolítico común. Esa divinidad común es el Sol, el Rá egipcio, el Dagda celta, el Disco Solar fenicio y púnico; y su viaje diario y anual desde donde nace, el Oriente (El País del Sol Naciente) a donde se hunde o muere (el Fín del Mundo), objeto de culto físico, que se cristalizará en un viaje de carácter sagrado o Peregrinación. Todo porque este viaje de carácter sagrado nos lleva al último confín frente al Mare Tenebrossum desde donde se puede asistir al espectáculo de los Tiempos, la Muerte del Dios Solar en el Paraíso para su resurrección posterior después de haber atraversado las profundidades de la Muerte. Este es el Big Bang de las civilizaciones occidentales indoeuropeas, que esconden un remoto orígen común[3].

Este culto de carácter solar rastrexase dende o Seixo ou Estaca de Bares até o Val dos reis tracios na moderna Bulgaria. Precisamente na Tracia esta tradición conservadora relixiosa solar terá unha solución de continuidade e evolución coa configuración no V a.C., mais ou menos, dunha relixiosidade organizada que recibirá o nome de Orfismo, ao ser un músico tracio chamado Orfeo o seu revelador ou reformador. Esta relixiosidade de época histórica petrificou crenzas con unha oríxe moi anterior, ao igual que a óbra de Homero nos traslada institucións e realidades de época heroica do Bronce, a pesares de ser escrita no VIII a.C.

Logo da guerra de Troia, a diferencia de grande parte da Hélade, na aillada Tracia non se sufriron profundas transformacións socio-económicas nen relixiosas, continuando as tradicións do culto solar asociadas a Portas Solares ou ao Alén, que logo os orficos adaptarán á súa cosmovisión e teogonía. Na Tracia son coñecidos temenos ou templos-recintos sagrados en outeiros no alto de montañas que coroan perímetros de carácter sagrado relacionados có tránsito ao Alén como o “Val dos reis tracios” en Bulgaria[4] ou a Legua do Bispo en Galicia[5], constituídos por unha Portalén ou acceso antropométrico que da acceso a un recinto ou complexo sagrado composto por unha pedra redondeada ovalada (stone egg ou Pedra Ovo), unha pedra encabalgada ou a  xeito de marco (stone mushrooms ou Pedra Fungo), cazoletas e unha bañeira ou caldeira circular excavada na pedra ou cazoleta grande.

Cando entramos na Portalén do Seixo esto é o que atopamos: a nosa dereita unha rocha a xeito de ovo e á nosa esquerda unha outra rocha encabalgada nun outeiro petreo fendido ou partido, asociado a unha caldeira na rocha de dimensións para un baño de purificación ritual.

Na cosmogonía dos orficos situábase a oríxe do mundo e das cousas no Ovo Cósmico que poría fín ao Caos. Dese Ovo Cósmico surxe Fanes, o protagonista da primeira liñaxe de diferentes deuses, que logo será seguido por outras na complexa teogonía orfica[6]. Vassil Markov estudou un complexo mimético á Portalén galega na Tracia[7], o santuario megalítico de Markov Kamak. Este autor indícanos que  aquí se sintetiza o grande milagre ou primexenio acto sagrado dador da vida e, polo tanto, da humanidade, renovado anualmente no solsticio de verán.

A porta representa a entrada ao outro mundo, en todo caso ao sub-mundo, que se acha na terra. É, pois, unha figuración da Terra ou Grande Deusa Nai, que é penetrada polo primeiro raio do Sol na mañanciña do día de San Xoán. O Sol ou divinidade masculina, o Dagda celta, penetra a vaxina da Grande Raiña Nai (a Navia, Brigantia celta ou Cibeles olímpica) fecundando o Ovo Cósmico, oríxe de toda vida, incluídos dos deuses para os orficos. Interesantísimo sinalar aquí que este gran deus solar masculino non pode tratarse de Zeus-Xúpiter, ao ser éste a derradeira xeración divina para os órficos. Deste xeito este gran deus solar ou Dagda celta do raio e do fulgor asociado ás altas montañas como Larouco ou Candamo non atoparía o seu correcto equivalente no Xúpiter romano se aplicasemos a cosmogonía orfica, que como vimos bebe da milenaria tradición.

Os reis tracios e os coronos celtas galaicos, tan distantes pero fillos dunha mesma tradición milenaria de oríxe indoeuropea, repetirían anualmente este ritual sagrado político-relixioso, atraversando a Portalén ou Porta Solar como o deus solar e tomando a Grande Raiña Nai, para logo realizar un ritual baño na caldeira chea de auga de vida, pois segundo a tradición do Eniobvden nas terras da antíga Tracia, o Sol bañase na poza da auga da vida e rexuvenece, e comenza a transición ao inverno. Deste xeito, os coronos celtas galaicos de innumerables xeracións, seguramente sepultados nas mámoas das necrópoles do Seixo, renovarían anualmente a súa unión coa treba ou terra atravesando a Portalén fecundando a Pedra Ovo prateada, para logo se chapuzar ritualmente na auga da vida acumulada na caldeira.

Finalmente, preguntome se non sería o Orfismo para a relixión grega olímpica o mesmo que o cristianismo priscilanista para a relixión celta galaica. Pois, ao igual que os orficos reformaron e desenrrolaron dalgunha maneira a relixión olímpica da Teogonía de Hesíodo, o bispo de Abula executado por herexía no 385, adaptou e reinterpretou a milenaria relixión para facela asimilable ao novo cristianismo. Para os orficos os homes foron feitos da mesma materia divina que os deuses (na súa parte dionisíaca). César indicanos que os druidas dicían que os homes compartían a mesma divina natureza que o Dispater ou deus[8]. Os Orficos creían firmemente na transmigración da alma, pechada na cárcere do corpo. Para evitar que a alma se reencarnase sucesivamente e puidese liberarse definitivamente e voltar ao seu fogar natural divino, os crentes debían purificarse nos misterios e levar un réxime de conducta e de vida moi austero como o vexetarianismo, non matar nin comer animais, non vestir lá. Os priscilianistas tamén[9].

E finalmente, no tocante ao big bang da vida para os orficos, no que un deus de luz solar masculino penetra a unha deusa nai  provocando a vida e a fertilidade, repasemos agora o que dí Paulo Orosio sobre os priscilianistas no seu Commonitorium de errore Priscillianistarum: Di pois (Prisciliano) que é unha virxe certa luz, á que Deus, querendo dar a choiva aos homes mostra ao príncipe da humidade, quen ao querer subir para collela, canso, súa e fai a choiva.[10]

Este “temenos” do Monte do Seixo, onde se verifica simbolicamente e ritualmente este feito, o mais importante da relixiosidade indoeuropea, será un bon lugar de catequese do novo cristianismo celta galaico ou priscilianista. Na Portalén aparece unha sucesión de cruces cristianizando este sacro lugar, así como a Cruz do Seixo[11], precioso cruceiro  sobre as rochas ao carón dunha pía tamén cristianizada e no camiño que leva á Portalén, outeiro onde se verifica como o eterno príncipe da humidade penetra á virxe de luz facendo a choiva. Até fai moi poco, os veciños ían en procesión até a Cruz do Seixo para pedir…choiva. Dixi.

 



[1] Andrés Pena Graña. Narón, un concello con historia de seu. Concello de Narón, 2010: p. 368.

[2] Calros Solla. Carta arqueolóxica do concello de Cerdedo. Ed. Morgante, 2009: p. 102.

[3] Artículo publicado no meu blog Promontoria Celtica http://www.guiasdegalicia.com/lang/es/el-camino-de-gilgamesh-breogan-heracles-hercules-santiago-a-la-costa-de-la-muerte-del-sol-el-pais-del-sol-poniente

[4] Valeria Fol. The Solar Doors. A Gate to Beyond. 10º Congreso internacional de Tracoloxía. Alexandroupolis, 2005.

[5] Arquetipo de territorrio arqueomítico. Complexo  acoutado na Serra do Cando en terras dos concellos de Forcarei e A Lama que atesoura un xigante patrimonio megalítico no que destaca a Portalén. Este couto será donado polo monarca de Galicia Fernando II en 1167 ao mosteiro de Armenteira sendo o seu abade Ero, personaxe histórico-mítico ligado á viaxe ao Alén, ao igual que Amaro en Galicia, Brendan na Irlanda ou Maló na Bretaña. o abade San Ero de Armenteira ficará durmido ao escoitar o canto dun rusiñor, que o trasladará ao Alén. Cando despertou, tiñan pasado 300 anos. Ao contar Ero a súa historia, morreu.

E interesante sinalar que o estado de inconsciencia ou a través dos soños se pasa ao Alén. Segundo Homero, os soños tamén teñen portas, unhas feitas de asta por onde entran os soños que predicen as xustas verbas, e outras feitas de marfil por onde entran as verbas vacías. Os soños son unha das vías de comunicación cós mortos. Éstos aparecen nos soños. O soño é semanticamente equivalente á morte.

G. Nagy chega á conclusión de que as portas  simbolizan os confíns da luz e da oscuridade, da vida e da morte, do estado de estar desperto e do estado de estar soñando, do mundo do consciente e do inconsciente. Ver C. Solla: pp.103 a112. Sobre os “immrana” ou viaxes ao alén dos peregrinos monxes celtas Amaro, Brendan e Maló, ver Xesús Martínez e outros. O Cemiterio de Santo Amaro. Memoria de dous séculos. Concello da Coruña, 2012: 130.

 

[6] Habría 6 xeracións divinas para os orficos: FANES (saído do Ovo Cósmico prateado-NOITE-URANO-CRONOS-ZEUS-DIONISO.

A diferencia fundamental entre a teogonía olímpica de Hesíodo y os orficos é que entre os olímpicos hai xerarquía entre os deuses divinos e os humanos mortais; mentras que para os orficos todos participan dunha mesma naturaleza divina. Hera, esposa de Zeus, entregou a Dioniso aos Titáns, que o devoraron. Zeus castigou a estou fulminandoos. As súas zinzas mezcláronse coa terra nun miasma da cal surxiron os homes que teñen unha natureza bestial titánica mais tamén divina ou dionisíaca.

A historia do tracio Orfeo é tamén a do tránsito ao Alén. Orfeo cásase con Euridice, que morre pola picadura dunha serpe. Orfeo baixa ao Tartaro e consigue traer de volta do mundo dos mortos a Euridice a cambio de non mirar atrais.

 

[7] Vassil Markov . UniversidadeNeofit Rilski,Bulgaria. The ancient magalithic sanctuary “Markov Kamak” atTsarevPeak inRilaMountain: Semantic and functional analysis”. Publishing House “St. Ivan Rilski”. 2008, Sofía, 177-179.

 

[8] “No que insisten especialmente é que  as ánimas non perecen, senón que pasan tras a morte dun corpo a outro, e esto parecelles especialmente eficaz como medio de excitar a valentía ao suprimir o medo á morte”. Cesar. Debello gallico.

[9] En canto á pervivencia na mitoloxía e creencia popular do asunto da transfiguración das animas incluso en animais, basta con acudir ao santuario de Santo André de Teixido.

[10] Andrés Pena Graña: 362.

[11] Calros Solla: 102.

Leave a Reply

Créditos
Deseño e programación: Samuel Martínez
Funciona sobre Wordpress


Close

· Información Legal
Proba Close

© GuiasdeGalicia.com 2011